GAPS Diyeti Nedir, Nasıl Yapılır? GAPS Diyeti Listesi

GAPS Diyeti Nedir, Nasıl Yapılır? GAPS Diyeti Listesi
29 Ağustos 2019 tarihinde eklendi, 46 kez okundu.

GAPS diyeti bu diyeti yapanlara tahılları, pastörize süt ve ürünleri, nişastalı sebzeleri ve rafine edilmiş karbonhidratlı besinleri tamamıyla yasaklayan, yasakları ile ünlü bir diyettir. GAPS diyet otizmli hastaların tedavisinde kullanılan doğal bir yöntemdir. Çok fazla kısıtlayıcı bir diyet olması nedeniyle doktorlar ve diyetisyenler tarafından eleştirilen bir diyettir.

GAPS Diyeti Nedir?

GAPS kelimesinin açılımına bakarsak ”P” harfi bağırsak – beyin ilişkisi, bağırsak beyin hastalıkları ve bağırsak fizyolojik hastalıklarını yani  ”Gut and Psychology” ve ”Gut and Physiology” ifade eder. Yani GAPS ”Gut and psychology syndrome” ve ”Gut and physiology syndrome”dir.

Bu diyeti ortaya çıkaran Rus asıllı İngiliz Nörolog Dr. Natasha Campbell-McBride’dir. Dr. Natasha Campbell- McBride oğluna otizm teşhisi konulur ve nörolojik-psikiyatrik bozukluklar ile beslenme arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalara oğlunun üzerinde yoğunlaştırır. Oğlunun bağırsak florasını iyileştirerek otizmini tamamen tedavi eder.

Dr. Natasha Campbell-McBride bağırsak duvarının geçirgenliğindeki artışı gibi bağırsakta oluşan bozukluklar sonucu beyinde bazı olumsuz sağlık sorunlar ortaya çıkar dedi. Bağırsaklarda oluşan sızıntılar sebebiyle dışarıdan ya da besinlerle aldığımız bakterilerin kana karışması ile GAPS oluşur. Kanımıza karışan yabancı maddeler beyin işlevini olumsuz etkileyerek otizm ve beyin sisi gibi hastalıklara sebep olur.

Toksinli besinler ağızdan alınır ve bağırsak florasından emilir böylelikle vücutta birikir. İlk hasar gören bağırsaklar oluyor tabii ki ve bağırsaklardan geçen toksinler diğer doku ve organlara yerleşerek hastalıklara sebep oluyor.

GAPS diyetinin amacı bağırsak florası olmak üzere çeşitli organlara ve dokulara toksinlerin yerleşmesini önlemektir.

GAPS diyeti, bağırsaklardaki sızıntıları önlemek için bağırsak sağlığımızı iyileştiren ve bağırsaklardan kanımıza yabancı maddelerin geçmesini engellemek için geliştirilmiş bir diyettir.

Ancak bağırsakları iyileştirdiği bilinse de bağırsak sızıntılarının bu bahsedilen hastalıklara sebep olup olmadığı tam olarak netleştirilmemiştir.

GAPS Diyeti Hangi Hastalıklarda Kullanılabilir?

GAPS diyetini,

  • Akne
  • Alerji
  • Demir eksikliği
  • Bellek problemleri
  • Çölyak
  • Gluten intoleransına bağlı bozukluklar
  • Diyabet
  • Egzama
  • Eklem Ağrıları
  • Epilepsi
  • Migren
  • Parkinson
  • Romatoid artrit
  • Sedef
  • Sistit
  • Şizofren
  • Depresyon
  • Bipolar
  • Obsesif-kompulsif bozukluklar
  • Dikkat eksikliği
  • Anksiyete
  • Otizm
  • Hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan kişiler uygulayabilir ve hastalıklarında iyileşme sağlanabilir.

 

GAPS diyetini ortaya çıkaran DR.Natasha Campbell-McBride aşağıdaki hastalıklarda GAPS diyetini önerir:

  • Otizm
  • Dikkat dağınıklığı
  • Dispraksi
  • Disleksi
  • Depresyon
  • Şizofreni
  • Tourette sendromu
  • Bipolar bozukluk
  • Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
  • Yeme bozuklukları
  • Gut
  • Çocuklarda yatak ıslatma

GAPS diyeti genellikle çocuklarda ve otizm gibi hastalıklarda kullanılır. Ayrıca gıda alejisi ve intolerans(hassasiyeti) olan çocuklar için de kullanılabilir.

Bu diyet çok uzun süreler süren ve çok kısıtlı bir diyettir.

GAPS Diyetinin Zararları Nelerdir?

  • Çok kısıtlayıcı bir diyettir. Birçok besinden uzun süre uzak durulmasını ister.
  • Beslenme eksiklikleri oluşabilir.

GAPS Diyeti Nasıl Yapılır?

GAPS diyeti 3 aşamadan oluşur;

  1. Giriş Aşaması: Eliminasyon (Arınma)
  2. Bakım Aşaması (Tam GAPS Diyeti)
  3. Yeniden Giriş Aşaması (GAPS Diyetinden Çıkış Aşaması)

GAPS Diyeti Aşamaları Nelerdir?

1. GİRİŞ AŞAMASI: Eliminasyon (Arınma)

Giriş aşaması diyetin en zor kısmıdır. Çünkü normaldeki beslenme alışkanlıklarının tamamen değişeceği bir aşamadır.

Birçok yiyeceğin yasaklandığı bu döneme kişideki semptomların azalması bağırsağın iyileşme aşmasıdır. 3 haftayla 1 yıl arasında bir süre alabilir.

Giriş aşaması 6 evrede gerçekleştirilir.

Evre-1:

  • Ev yapımı kemik suyu,
  • Probiyotik gıdalar,
  • Zencefil suyu,
  • Öğünler arasında ballı nane veya papatya çayı içilebilir,
  • Süt ve ürünlerine alerjisi olmayan kişiler; pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri tüketebilirler.

Evre-2:

  • Çiğ organik yumurta sarısı,
  • Sebze,
  • Et,
  • Balık,
  • Ghee adlı Hint yemeklerinde kullanılan arındırılmış tereyağı eklenebilir.

Evre-3:

  • İlk iki evrede sayılan tüm yiyeceklere ek olarak
  • Avokado,
  • Fermente edilmiş sebzeler,
  • GAPS diyeti tarifine uygun hazırlanmış krepler ve
  • Ghee, ördek yağı veya kaz yağı ile yapılmış omlet.

Evre-4:

Diyetin bu evresine

  • Izgara ve kavrulmuş etler,
  • Soğuk preslenmiş zeytinyağı,
  • Sebze suyu,
  • GAPS tariflerini eklenmelidir.

Evre-5:

  • Pişirilmiş elma püresi,
  • Marul
  • Soyulmuş salatalık,
  • Meyve suyu
  • Çiğ meyve ile çiğ sebzeler.
  • Listeye eklenebilir ancak narenciye eklememeye dikkat edilmelidir.

Evre-6:

Son evre olan 6. evrede narenciye de dahil edilerek daha fazla çiğ meyve tüketimi gerçekleştirilir.

 

Giriş aşaması yavaş yavaş başlanmalı ve devam ettirilerek evreler tamamlanmalıdır. Vücudunuz bir evrede tama anlamıyla tolere olmadığı sürede diğer evreye geçilmemelidir. Bağırsaklarda herhangi bir problem olmadan adım adım ilerlenmelidir.

Giriş aşaması tamamlandığında Tam GAPS diyetine geçilebilir.

 

2. BAKIM AŞAMASI (Tam GAPS Diyeti)

Tam GAPS diyeti 1,5-2 yıl gibi uzun bir zaman sürebilir. Diyetin 2. aşaması olan bu kısımda aşağıdaki besinler tüketilebilir.

  • Organik taze et,
  • Sığır yağı,
  • Don yağı,
  • Kuzu yağı,
  • Ördek yağı,
  • Çiğ tereyağı
  • Ghee gibi hayvansal yağlar,
  • Balık,
  • Kabuklu deniz ürünleri,
  • Organik yumurta,
  • Kefir,
  • Ev yapımı yoğurt,
  • Lahana turşusu gibi fermente gıdalar,
  • Sebzeler,
  • Fındık ve ceviz ile yapılan GAPS diyet tarifleri az miktarda diyete eklenebilir.

Tam GAPS Diyetinde Yapılması Gerekenler

  • Organik gıdaların tüketilmesi gereklidir,
  • Her öğünde hayvansal yağ, hindistan cevizi yağı veya zeytinyağı tüketilmelidir,
  • Her öğünde kemik suyu tüketilmelidir,
  • Fermente (mayalanmış) gıdalar bol miktarda tüketilmelidir,

Tam GAPS Diyetinde Yapılmaması Gerekenler

  • Et ve meyveler birlikte yenilmemelidir,
  • Konserve yiyecekler tüketilmemelidir,
  • Paketli ürünlerden uzak durulmalıdır,
  • Diğer tüm gıdalardan, özellikle rafine karbonhidratlardan olmak üzere koruyucu ve yapay renklendirici içeren her türlü yiyeceklerden kaçınmalısınız.

 

3. YENİDEN GİRİŞ AŞAMASI (GAPS Diyetinden Çıkış Aşaması)

1,5-2 yıl boyunca sadece izin verilen yiyecekler yenilirken artık yavaş yavaş diğer yiyeceklere geçilebilir. Ancak bağırsak çalışması normale döndükten 6 ay sonra başlanmalıdır diğer yiyeceklerin yenilmesi. Başlandığı andan itibaren bir kaç ay süren bu aşamada diğer aşamalar gibi uzun bir süreç ister. Böylelikle yavaş yavaş diğer besinlerde diyet eklenir. Eklenen yeni besinler yavaş yavaş küçük porsiyonlarla ölçülü ve kontrollü tüketilmelidir.

Bu aşamayı tamamladıktan sonra bile rafine şekerler ve işlenmiş gıdalardan uzak durulmalıdır.

 

GAPS Diyetinde Neler Yenir?

GAPS diyeti bağırsağı tedavi etmek için kullanılan bir diyettir.

En önemli 4 besini; et-kemik suyu, avokado, hindistan cevizi yağı, fermente lahana turşusudur.

Et-Kemik Suyu

Bağırsaktaki hasar ve sızıntıyı tedavi etmede önemli yere sahiptir. Çünkü et-kemik suyunda bol miktarda jelatin, kollajen, doğal yağlar, mineraller, vitaminler, proline,

glutamine, glisin gibi aminoasitler bulunur. Bu içeriğinden dolayı et-kemik suyu bağırsak duvarının onarılmasını sağlar.

Avokado

Sağlıklı yağlar, lif ve antioksidan deposu olan avokado, özellikle içerdiği tekli doymamış yağ asitleri sayesinde bağırsak duvarının onarılmasında çok önemli rol oynar.

Lif içeriğiyle de probiyotik özellik göstererek bağırsak bakteri dengesini sağlamada görev alır.

Hindistan Cevizi Yağı

Hindistan cevizi denildiğinde akla orta zincirli yağ asitleri gelmelidir. İçerdiği orta zincirli yağ asitleriyle bağırsak duvarını onarıcı etki gösterir.

İçerdiği kaprilik asit sayesinde antibakteriyal, antiviral, antifungal aktivitede gösterir.

Fermente Lahana Turşusu

Bağırsaklar için çok değerli olan probiyotik bakteriler patojenlerin üremesini engelleyerek iç ortamın dengesini sağlar.

Fermente lahana turşusu içerdiği K2 vitamini ile mide asidini düzenler ve sindirimin gerçekleşmesine yardımcı olur.

 

GAPS Diyetinde Tüketilecek Besin Grupları

GAPS diyeti sırasında tüketilecek besin grupları ve dikkat edilmesi gereken püf noktaları aşağıdaki gibidir.

Süt ve Süt Ürünleri:

  • Öncelikle süt ve süt ürünlerine duyarlılık var mı yok mu bunun testi yapılmalıdır.
  • Fermente süt ürünleri tercih edilmelidir.
  • Laktozsuz süt tüketilmelidir.
  • Yoğurt, doğal peynir gibi fermente süt ürünleri tüketilebilir çünkü laktoz içermezler.
  • Tamamen evde yapılmış yoğurt, ekşi krema, kefir GAPS diyetinde tüketilebilir.
  • Peynir altı suyu daha az süt protein içerir ancak tolere edilmesi daha iyidir ve bağırsağın iyileşmesini destekler.

Etler:

  • Kırmızı ve beyaz etler aminoasit, besleyici yağlar, vitamin, mineral kaynağıdır. GAPS diyetinde önemli yere sahiptir.
  • Kaliteli protein kaynağı olan kırmızı ve beyaz etler günlük diyette mutlaka olmalıdır.
  • Diyete et, balık eklenmelidir.
  • Kırmızı ve beyaz etler bağışıklık sistemini güçlendirici ve sinir sitemini koruyucu etkiye sahiptir.

Yumurta:

  • Vitamin, mineral, temel aminoasit, yağ asidi, magnezyum, çinko, B12 kaynağı olan yumurta GAPS hastaları için çok değerli bir besindir.
  • B12 içeriğiyle sinir sitemine de destek olur.

Tahıllar-Baklagiller

  • Kuru fasulye, lima fasulyesi, mercimek, bezelye tüketilebilir. Diğer tüm baklagiller aşırı nişastalı olduğu için GAPS diyetinde yasaktır.
  • Soya fasulyesi, maş fasulyesi, nohut, fasulye filizi, bakla gibi aşırı nişastalı bakliyatlar bu diyette yasaktır.
  • Kuru fasulye, mercimek ve bezelye de 12 saat suda bekletilmelidir. Bekletilen sudan iyice arındırılmalı ve öyle pişirilmelidir.
  • Gluten içeren tahıl ve tahıllı ürünler tüketilmemelidir.

Sebzeler:

  • Enginar, pancar, kuşkonmaz, brokoli, kabak, salatalık, kereviz, patlıcan, ıspanak, karnabahar, lahana, Brüksel lahanası, yeşil fasulye, çalı fasulyesi, sarımsak, soğan, karalahana, marul, taze bezelye, mantar, maydanoz, balkabağı, biber, domates, turp, şalgam, su teresi gibi nişastasız sebzelerin tüketilebilir.
  • Patates, yer elması, yabani havuç gibi nişastalı sebzeler bu diyette yasaktır.
  • Taze sıkılmış sebze suları tüketilebilir.

Meyveler:

  • Taze sıkılmış meyve suları tüketilebilir.
  • Diyet sırasında ishal oluşabilir, ishal geçene kadar kabuksuz ve iyice haşlayarak tüketilmelidir.
  • İshal tamamen geçinde meyveler normal tüketilebilir.

Kuru yemişler:

  • Fındık, ceviz, badem, ay çekirdeği, kabak çekirdeği, kaju gibi yağlı tohumlar kavrulmamış ve tuzlanmamış şeklide tüketilmelidir.
  • Porsiyon kontrolü mutlak yapılmalıdır.

Tatlılar:

  • Şeker bu diyette kesinlikle yasaktır. çünkü bağışıklık sistemini olumsuz etkiler.
  • Doğal bal tüketilebilir.

 

GAPS Diyeti Takviye Gıdaları Neler?

Bu takviye gıdalar probiyotikler, sindirim enzimleri, temel yağ asitleri ve morina balığı karaciğer yağıdır.

Probiyotikler;

Probiyotik takviyeleri Lactobacilli, Bifidobacteria ve Bacillus subtilis çeşitleri gibi yararlı bakteriler içerir. Probiyotikler diyete kontrollü bir şekilde alınmalıdır.

Sindirim Enzimleri;

Diyetin kurucusu Dr. Natasha Campbell-McBride hastalarda mide asitinin az olduğunu iddia etmiştir. Bunun içinde diyete pepsin içeren betain HCI takviyesi eklemiştir. Yemekten önce kullanılması gerektiğini söylemiştir.

İhtiyaç durumunda doktor kontrolünde ilave sindirim enzimleri de kullanılabilir.

Temel Yağ Asitleri ve Morina Balığı Karaciğer Yağı;

GAPS Diyetini uygulayan herkesin balık ve Morine balığı karaciğer yağı alması önerilir. Diyette omega 3/omega 6 oranı 2/1 olmalıdır. Bu soğuk fındık ya da ay çiçek yağından sağlanmalıdır. Tüketilme miktarlarına dikkat edilmelidir.

GAPS Diyeti Listesi

Aşağıdaki liste bir örnek menü listesidir.

Kahvaltı

  • Limonlu zencefil çayı
  • Yumurta (omlet tercih edilecekse sızma zeytinyağı ile yapılmalı),
  • Söğüş sebze (domates, salatalık),
  • Badem, fındık, kabak çekirdeği, ay çekirdeği gibi tohumlarla yapılmış unla ekmek

Kuşluk ara öğünü

  • 1 su bardağı kefir

Öğle yemeği

  • Kıyma ile yapılmış ıspanak yemeği,
  • 1 kase yoğurt (probiyotik yoğurtlar tercih edilebilir)

İkindi ara öğünü

  • 1 su bardağı sebze suyu(Herhangi bir sebzenin suyu olabilir)

Akşam yemeği

  • Et
  • Haşlanmış brokoli,
  • Avokado (Sızma zeytinyağı, taze sıkılmış limon suyu ile hazırlanmış),
  • 1 Su bardağı kemik suyu

Gece ara öğün

  • 1 su bardağı laktozsuz süt

  GAPS Diyetinde Yasaklar Nelerdir?

  • Nişastalı sebzeler (patates, yer elması, yabani havuç gibi)
  • Nişastalı baklagiller (Kuru fasulye, lima fasulyesi, mercimek, bezelye harici tüm baklagiller)
  • Tüm tahıllar ve tahıl ürünleri
  • İşlenmiş tüm ürünler
  • Soya
  • Şeker

GAPS Diyeti ile Otizm Tedavisi

GAPS diyeti çoğunlukla otizmli çocuklara uygulanır. Otizmin sızdıran bağırsaktan kaynaklandığı düşünülür ve otizmli çocukların iyileşmesi için uygulanır. Otizm beyin fonksiyonlarını etkileyen bir hastalıktır. Bu etki kişiden kişiye değişir. Ancak otizm genetik ve çevresel faktörlerin birleşiminden kaynaklanan karmaşık bir durumdur. Az sayıda da olsa yapılan çalışmalarda otizmli çocukların sağlıksız bir sindirim sistemine sağlık olduğunu söyler. Bu çocukları bağırsak geçirgenlikleri artmıştır. Ancak sızdıran bağırsak otizme sebep mi oluyor yoksa otizmin bir semptomu mu bilinmiyor. Büyük bir çoğunluk sızdıran bağırsağın otizme sebep olduğunu iddia eder. Otizm ve sızdıran bağırsak bağlantısını açıklayan bilimsel kaynaklar henüz yetersizdir.

GAPS diyeti otizmli bir çocuk için tedavi yöntemi olarak değerlendirilse de diyetle beraber mutlaka özel eğitim, oyun terapisi, ergoterapi ile çocuğun yaşıtlarıyla beraber zaman geçirebileceği ortam oluşturulması gerekir.

Hazırlayan: Diyetisyen Hakan KARAYEL

Benzer Yazılara Göz Attınız Mı ?
Sayfa başına git